1
علی کوچولو با در دست داشتن چند بسته‌ی آدامس گوشه‌ی خیابان کز کرده بود و با حسرت به بچه‌های هم سن و سال خودش که به مدرسه می‌رفتند نگاه می‌کرد. کسی او را نمی‌دید اما او تک‌تک بچه‌ها را می‌دید و با تک‌تک آن‌ها در عالم خیال خود یکی می‌شد. با آن‌ها می‌خندید، ذوق می‌کرد، کیف و کفش و لباسش را به دیگران نشان می‌داد، از مادر یا پدرش خداحافظی می‌کرد، یا در جدایی از مادر و پدرش کودکانه گریه می‌کرد.
از بوی کتاب‌های نو و لباس‌های نو لذت می‌برد. آن لحظه‌های مچاله‌شدن، خیره‌شدن و در زیر پوست دیگران رفتن زیباترین و زشت‌ترین، شادترین و غمین‌ترین لحظاتِ زندگیش بود. خوب، سهم علی کوچولو از مدرسه رفتن هم همین‌قدر بود: نگاه کاشتن و حسرت درو کردن. بقیه‌ی روز را باید تشنه و گشنه با پاهای کوچک و کفش‌های پاره‌اش دور خیابون‌ها می‌گشت تا چندبسته آدامسی بفروشد و خرجی مادر و خواهر کوچکش را تامین کند.
علی کوچولو در مدرسه‌ی آزادی دنیای کوچک خود یاد گرفته بود که هر صبح کتاب درسی‌اش را با تکرار این جملات آغاز کند: «مادر آب نداد»، «بابا نان نداد»، «علی و خواهرش به مدرسه نمی‌روند»، «علی کتاب ندارد، کیف و مداد ندارد». در پایان کتاب درسی یک صفحه‌اش هم نوشته شده بود: «آدامس دارم، آقا خانم یک آدامس از من بخرید، تو رو خدا یک آدامس از من بخرید».
2
علی کوچولوهای شهر و دیار ما بسیارند. هر روز علی کوچولوهایی هستند که برای کار از آن‌ها استفاده می‌شود. مدیر اجرایی ارشد یونیسف، کارول بلمی درباره‌ی کودکان کاری مثل علی کوچولوی ما چنین می‌گوید: از حقوق ابتدایی خود محروم شده و نه تنها از شکوفایی کامل استعدادهای خود از طریق تحصیل دور مانده‌اند، بلکه از کودک بودن و کودکی کردن نیز محروم شده‌اند. این کودکان هرگز نخواهند دانست کودکی چیست و هرگز برای بازی و تفریح بیرون نخواهند رفت و نیز تجربه یک خانواده حمایتگر و مهرورز را نخواهند داشت، زیرا همواره یا مشغول به کاراند و یا هرگز وقت دیدن والدین خود را در زمان کار کردن ندارند.
تخمین زده می‌شود که حدود 120 میلیون کودک بین سنین پنج تا پانزده سال حداقل به صورت تمام وقت کار می‌کنند. رقم 120 میلیون غیرقابل باور بوده ولی حقیقتی غم‌انگیز است. دویست و چهل و شش میلیون کودک در سراسر جهان به‌کار گرفته شده‌اند. هفتادو سه میلیون از این کودکان هم‌چون علی کوچولوی ما زیر10 سال دارند. در حال حاضر، بین 15 تا 20 میلیون از این کودکان مانند برده کار می‌کنند.
براساس آماری دیگر، 218 میلیون کودک کار در جهان وجود دارد. 14 درصد کل کودکان 5 تا 17 ساله، کودک کار هستند. از هر هفت کودک در جهان یک نفر کودک کار است. 22 درصد کودکان کار، شاغل در بخش خدمات هستند- نظیر خرده‌فروشی، کار در رستورانها و هتلها، حمل و نقل، روزنامه فروشی، خدمات اجتماعی، تجاری، مالی و غیره. 9 درصد کودکان کار در بخش صنعت کار می‌کنند- نظیر کار در معدن (استخراج)، باربری، تولیدی‌ها، کارهای ساختمانی و خدمات عمومی. 69 درصد کودکان کار در بخش کشاورزی فعال هستند- نظیر شکار، جنگل‌بانی، ماهیگیری و زراعت. سالانه، 22 هزار کودک در اثر حوادث کاری جان خود را از دست می‌دهند.
در ایران، آمار موجود در سال 1396 نشان می‌دهد که حدود 3/1 درصد از کودکان بین سنین 6 تا 14 سال به‌کار اشتغال دارند و به مدرسه نمی‌روند. این رقم برای مناطق شهری حدود 4/2 درصد و برای مناطق روستایی 5/0 درصد است. تقریبا همین درصد از کودکان به مدرسه نمی‌روند، اما خارج از خانه هم به‌کار خاصی اشتغال ندارند. به عبارت دیگر، آنان در کارِ خانه به خانواده کمک می‌کنند. در مناطق روستایی، تعداد دخترانی که به مدرسه نمی‌روند و در کارِ خانه کمک می‌کنند 6 برابر پسران است. اما در مناطق شهری، تعداد پسران مشغول به‌کار دو برابر دختران است. در مناطق روستایی، بیش از 10 درصد از دختران و 17 درصد از پسران بیش از 7 ساعت در روز کار می‌کنند و در نتیجه فرصت پرداختن به هیچ‌گونه فعالیت آموزشی را ندارند. در گروه آموزشی 10 تا 14 سال، تعداد دخترانی که در خانه یا برای کسب درآمد مشغول به‌کار هستند (546442 نفر) دو برابر پسران است (246046 نفر ). در مناطق روستایی، تعداد دختران این گروه سنی که درآمدی به خانه می‌آورند یا در خانه کار می‌کنند و به مدرسه نمی‌روند سه برابر پسران است.
3
علی کوچولوها قربانیان خاموش و بی دفاع غفلت، نابرابری، فقر و دیگر نابسامانیهای اجتماعی هستند و تردیدی نیست که رنج آنان پایان نخواهد یافت مگر با همبستگی، هماندیشی و اقدام مؤثر انسانی همه ی جوامع به نفع همه ی کودکان.
آزادشان کنید
پرندهی کوچکی که امروز قفسنشین شماست
فردا
عقاب تیزپروازی خواهد شد
که به قله ی پرآوازه ی قاف نیز بسنده نخواهد کرد
آزادشان کنید
